Redactioneel

Hijweege, N.

1-2

NL

De impact van pastorale zorg: Een empirisch onderzoek met geriatrische patiënten in Vlaanderen

Desmet, L.

3-10

NL

Dit project onderzoekt de impact van zorgpastoraat of geestelijke verzorging op het welbevinden van geriatrische patiënten in Vlaanderen, evenals de ervaringen van geriatrische patiënten met geestelijke verzorging (‘pastorale zorg’ genoemd in Vlaanderen). Om dat te kunnen onderzoeken is er een quasi-experimenteel onderzoek uitgevoerd met 416 geriatrische patiënten en zeven rooms-katholieke geestelijk verzorgers (‘zorgpastores’ genoemd in Vlaanderen). De resultaten laten zien dat een bezoek van een geestelijk verzorger op korte termijn een positief effect kan hebben op de mate waarin geriatrische patiënten hoop, rust en positieve gevoelens ervaren en dat het niveau van angst en negatieve gevoelens kan verminderen. Voor de mate waarin geriatrische patiënten betekenis ervaren in hun leven of geloof als kracht- en steunbron ervaren, werden geen significante effecten gevonden. Daarnaast rapporteerden de geriatrische patiënten die aan dit onderzoek deelnamen dat zij door de ontmoetingen met de geestelijk verzorger tot nieuwe inzichten kwamen. Dit onderzoek is waardevol voor zorgpastores en geestelijk verzorgers in de gezondheidszorg, omdat het taal biedt om hun bijdrage te verwoorden naar anderen. Het onderzoek levert bovendien een belangrijke bijdrage aan het domein van uitkomstgerichte geestelijke verzorging door mogelijke uitkomsten te identificeren en draagt bij aan het verdere gebruik en de toepassing van de Schotse PROM-vragenlijst.

zorgpastor, geestelijke verzorging, geriatrie, effect, ouderenzorg

Aandacht voor spiritualiteit: De bijdrage van universiteitspastores aan suïcidepreventie

Saliba, S.M.

11-21

EN

Het primaire doel van dit doctoraatonderzoek is het identificeren van de bijdragen van universitaire geestelijk verzorgers—professionele spirituele zorgverleners—aan suïcidepreventie. Dit proefschrift bestaat uit zes peer-reviewed artikelen, waarbij de hoofdstukken 1 tot en met 5 de kern van het proefschrift vormen. Deze vijf artikelen onderzoeken gezamenlijk de onderzoeksvragen grondig, voornamelijk met behulp van kwalitatieve methoden, waaronder diepte-interviews (hoofdstuk 2), focusgroepen (hoofdstukken 3 en 5) en een online multimethodische vragenlijst (hoofdstuk 4). De onderzoeksvragen die aan de orde komen zijn: (1) Wat is spiritualiteit en wat zijn de belangrijkste componenten ervan? (2) Welke bijdragen rapporteren universitaire geestelijk verzorgers aan suïcidepreventie? (3) Hoe kunnen universiteiten studenten met suïcidale gedachten en gedragingen effectiever ondersteunen? De derde vraag omvat de overweging of spirituele zorg een rol kan spelen in suïcidepreventie.

spirituele zorgverleners, spirituele zorg, universitaire studenten, suïcidepreventie

Vriendschap, spiritualiteit en persoonlijke transformatie: Een studie naar de praktijken van de Cenacolo-gemeenschap

Mamic, I.

22-29

EN

Deze studie onderzoekt de op geloof gebaseerde herstelbenadering van de Cenacolo-gemeenschap aan de hand van een theologische analyse van getuigenissen, en laat zien hoe arbeid, gebed en het gemeenschapsleven transformatie vormgeven. De analyse toont aan dat vriendschap de centrale dynamiek is die verandering draagt, vertrouwen herstelt en langdurige abstinentie ondersteunt. Door deze bevindingen te plaatsen binnen de hedendaagse praktische theologie, draagt het onderzoek bij aan een breder begrip van relationele en spirituele wegen in het herstel van verslaving.

verslaving, revalidatie, steun van lotgenoten, theologie van de vriendschap, pastorale theologie

Pastorale zorg voor mannen: Een holistische en genderspecifieke aanpak

Kummer, A.

30-36

NL

Dit artikel biedt een beknopt overzicht van een holistische en genderspecifieke pastorale zorg voor mannen. Het doel is mannen te begeleiden bij de vorming van hun identiteit en hen te helpen bij het aanpakken van specifieke uitdagingen op gebieden zoals lichamelijkheid en emotionele intelligentie, interpersoonlijke relaties, spiritualiteit en schaamte. Daarbij wordt de methodologische gereedschapskist van de pastorale zorg uitgebreid met ervaringsgerichte, belichaamde, spirituele en relationele interventies. Een belangrijk nieuw instrument is de Critical Gender Code Analysis. Deze methode speelt in op het algemeen erkende gebrek aan praktische methoden voor het deconstrueren van mannelijkheid binnen pastorale en educatieve contexten. Het doel is om het bewustzijn te vergroten van de manier waarop mannelijkheidscodes functioneren in alledaagse sociale interacties.

gender, mannen, mannelijkheid, mannenpastoraat, mannenzielzorg, geestelijke begeleiding

Lijden als breuk en mogelijkheid: Een kwalitatief onderzoek naar Viktor Frankls visie op lijden in de hedendaagse spirituele zorg

Maessen, C.

37-44

NL

Lijden is een ontregelende ervaring die mensen confronteert met kwetsbaarheid, verlies en existentiële vragen. In de zorgpraktijk spelen spiritueel zorgverleners een belangrijke rol in het begeleiden van patiënten die zoeken naar betekenis in deze ontregeling. Dit artikel verkent hoe zij het vermogen om te lijden, zoals beschreven door Viktor Frankl, herkennen en ondersteunen in hun dagelijkse praktijk. Op basis van zeven interviews met spiritueel zorgverleners in Vlaamse ziekenhuizen wordt zichtbaar dat zij lijden verstaan als een existentiële breuk die meerdere dimensies tegelijk raakt. Hoewel lijden an sich geen zin heeft, zien zorgverleners dat sommige patiënten opnieuw toegang vinden tot wat betekenisvol is, vaak in kleine, relationele of alledaagse ervaringen. De resultaten tonen zes manieren waarop patiënten betekenis ervaren en twee obstakels die dit proces kunnen belemmeren. Daarnaast beschrijven zorgverleners hoe zij voorwaarden scheppen voor betekenisgeving door nabijheid, perspectiefwisseling en het verkennen van krachtbronnen en waarden.

lijden, zingeving, spirituele zorg, Viktor Frankl

Bladwijzer: Zingeving en herstel

Verhagen, P.J.

45-46

NL

Recent publiceerde Brechtje Hallo-van Bekkum (2025), geestelijk verzorger bij de Dimence Groep, samen met een drietal collega’s, een interessant artikel over finding meaning bij ernstige psychiatrische stoornissen en herstel. Het uitgangspunt van het onderzoek is tweeërlei. Enerzijds is er weinig twijfel over dat meaning in life bijdraagt aan het herstel bij ernstige psychiatrische stoornissen. Anderzijds geldt nog steeds dat het concept ‘meaning in life’ allesbehalve eenduidig is. Terzijde, het gaat dus niet over meaning of life.

meaning, zingeving, herstel

Column: Deugt het om te deugen?

Keijzer, E.

47

NL

Mijn vriendin leest de vraag op het label van het theezakje voor: ‘Waar heb jij het afgelopen jaar het meeste aan gedacht?’ Ik zeg: ‘Of ik deug, en wat ik kan doen om meer te deugen.’ Een stilte. Dan zegt ze: ‘Ik aan eten.’

Uit de Kunst: Voortdurend verontrustend: Over 'Vertrek' van Max Beckmann

Zondag, H.

48-50

NL

De goden hadden de ruimte uitgevonden, de angstwekkende ruimte die hij zijn leven lang heeft volgepropt opdat hij niet zou sterven.’ Zo mijmert Henry Marshalson over het schilderij Vertrek van Max Beckmann (1884-1950). Henry Marshalson, een van de hoofdfiguren uit de roman Henry en Cato (1976) van Iris Murdoch, is een mislukte academicus die een boek over Beckman wil schrijven. Marshalson bedenkt dat Beckmann zelf niet vertrokken is. Wanneer Beckmann uit Duitsland vlucht voor de nazi’s, komt hij niet verder dan Amsterdam. Dat is op 19 juli 1937, een dag nadat hij op de radio Hitler bedreigingen hoort uiten tegen moderne kunstenaars. Voor Beckmann is dan de maat vol.

Contemplatief: Correlatie

Verhagen, P.J.

51-53

NL

Het begrip correlatie is natuurlijk bekend, zo niet vertrouwd. Als twee of meer variabelen gecorreleerd zijn, dan is er een meer of minder sterke, positieve of negatieve samenhang, associatie of betrekking; er zijn allerlei woorden voor. Correlatie betekent geen causaliteit; dat is altijd de disclaimer. Het is een statische maat, die we niet meer weg kunnen denken uit ons empirisch onderzoek en vakjargon. Vanzelfsprekend valt er heel wat te beredeneren, beargumenteren, te voorspellen en hypothetiseren als de correlatie is vastgesteld. Dat doen we dan ook. Want de vraag is natuurlijk altijd weer wat het betekent, wat de waarde ervan is. Correlatie als methode slaat op het statisch proces om correlatie te onderzoeken. Nu kennen we het begrip correlatie ook in de theologie; dat is misschien minder bekend. Het was de beroemde Duits-Amerikaanse theoloog Paul Tillich (1886-1965) die correlatie als methode hanteerde voor de systematische, wat hij noemde een apologetische theologie. Hij definieerde dat als volgt: ‘The method of correlation explains the contents of the Christian faith through existential questions and theological answers in mutual interdependence’ (Tillich, 1973). Er zijn met andere woorden twee grootheden: menselijke, existentiële vragen (filosofie, existentialisme) en theologische antwoorden (theologie, christelijke traditie) en tussen die twee bestaat een correlationeel verband; als twee brandpunten in een ellips.

Congresverslag: ‘Ggz, kom uit je cocon!’ Geloof in actie – christen, ggz en maatschappij

Loonstra, B.

54-55

NL

Op 27 november 2025 organiseerde de CVPPP voor het eerst na langere tijd weer eens helemaal alleen een congres, met de bedoeling meer inhoudelijke verdieping en verbinding te creëren voor de leden en natuurlijk ook andere belangstellenden. De Vrienden van De Hoop boden hun gastvrijheid in Dordrecht. Het thema bleek van grote actualiteit. Van allerlei kanten werd het bekeken.

Boekbespreking: In therapie bij Jezus

Ter Maten, M.

57-58

NL

Bespreking van het boek : Anselm Grün (2012). In therapie bij Jezus: De helende kracht van Bijbelse verhalen. Uitgeverij Ten Have.