Redactioneel: Seksueel misbruik in kerkelijke context

Ouwehand, E., & Sierksma, A.

245-247

NL

Geloofsworstelingen als gevolg van misbruik binnen een pastorale relatie

Annelies, & Sierksma, A.

248-258

NL

Door de ogen van een ervaringsdeskundige onderzoeken we Seksueel Misbruik in een Pastorale Relatie (SMPR). Dit doen we aan de hand van zes domeinen die Pargament en Exline (2021) onderscheiden op het gebied van geloofsworstelingen: de relatie met het Hogere, geloofstwijfel, de geloofsgemeenschap, zingeving, moraliteit en de beleving van het kwaad. Binnen de ggz lijkt er verlegenheid te zijn om de complexiteit van SMPR te duiden omdat ze vaak wordt gereduceerd tot PTSS of depressie, en er geen taal is om de geloofsdimensie te begrijpen. Door stil te staan bij het herstelproces van de ervaringsdeskundige wordt duidelijk dat de ggz een zeer bescheiden rol speelt en er sprake is van een samenspel van allerlei invloeden die haar hierin verder hebben geholpen. We betogen dat het model van Pargament en Exline behulpzaam kan zijn om in de spreekkamer en daarbuiten deze thema’s nader te onderzoeken.

seksueel misbruik, SMPR, PTSS, religious struggles, vergeving, ervaringsdeskundigheid

‘Ik sta erbuiten – maar ik sta wel te kijken’: De relationele dynamiek in geloofsgemeenschappen na het bekend worden van seksuele grensoverschrijding in een pastorale relatie

van den Berg-Seiffert, C.

259-269

NL

Mensen die seksuele grensoverschrijding in een pastorale relatie hebben ervaren raken doorgaans hun plaats in de gemeente kwijt. Hoe kunnen zowel primaire slachtoffers als betrokken geloofsgemeenschappen beter worden ondersteund? In de tumultueuze dynamiek na het bekend worden van seksuele grensoverschrijding in een pastorale relatie wordt vaak veel óver primaire slachtoffers gesproken en weinig mét hen. In dit onderzoek vertellen mensen die seksuele grensoverschrijding hebben ondergaan hoe zij de relationele dynamiek in hun geloofsgemeenschap hebben ervaren. Uit deze gesprekken blijken de schade van de grensoverschrijding en het belang van goede gemeentebegeleiding, evenals de grote betrokkenheid van slachtoffers op hun gemeente.

seksueel misbruik, pastorale relatie, kerk, geloofsgemeenschap

Vergeving nader bekeken: Handelingsvermogen en de context van vergeving na seksueel misbruik in een pastorale relatie

de Vries, W., Rutledge, J., Sierksma, A., Jackson-Meyer, K., Schaap-Jonker, H., & Cowden, R.

270-283

NL

Vanuit de geesteswetenschappen en psychologie is er ruime empirische onderbouwing voor de positieve effecten van interpersoonlijke vergeving voor menselijk floreren. Anderzijds zijn er publicaties die aandacht vragen voor de schaduwzijde van vergeving. Vergeving kan onder bepaalde omstandigheden bijdragen aan het schaden van mensen of gebruikt worden om slachtoffers het zwijgen op te leggen. In dit hoofdstuk analyseren we de relatie tussen handelingsvermogen (agency) en vergeving na seksueel misbruik binnen een pastorale relatie (SMPR). We ontwikkelen een gelaagde visie op vergeving dat laat zien wanneer en hoe vergeving kan bijdragen aan het welzijn van slachtoffers van SMPR, en wanneer het misplaatst is en schade berokkent. Het verband tussen handelingsvermogen en vergeving bij SMPR onderzoeken we aan de hand van een model met zes niveaus: het misbruik zelf, persoonlijk, interpersoonlijk, sociaal, institutioneel en maatschappelijk. Aan de hand van bestaand empirisch onderzoek en een casestudy over SMPR geven we aan hoe deze onderscheiden niveaus invloed hebben op het handelingsvermogen van het slachtoffer en het onderscheiden van vergeving, verantwoordelijkheid en gerechtigheid. We bespreken enkele implicaties van ons contextuele model voor het adresseren van vergeving, het toewijzen van verantwoordelijkheid en recht doen aan slachtoffers binnen therapie en pastorale zorg. Daarnaast doen we aanbevelingen om recht te doen aan slachtoffers op institutioneel niveau, waaronder een voorstel voor een Waarheids- en Verzoeningscommissie binnen kerkelijke context. Tot slot doen we een voorstel voor vervolgonderzoek om de validiteit, toepasbaarheid en effectiviteit van het in dit hoofdstuk ontwikkelde contextuele model te toetsen.

vergeving, seksueel misbruik, pastorale relaties, handelingsvermogen (agency)

Vergeving en macht: Een eschatologisch perspectief

Smit, P-B.

284-291

NL

Deze bijdrage betoogt dat vergeving in het Nieuwe Testament niet alleen een centraal thema is maar vooral ook tot functie heeft om mensen die onder schuld gebukt gaan, in de morele zin maar ook veel breder, in de zin van geldschulden en dergelijke, hiervan te bevrijden. Deze bevrijding is een kenmerk van Gods komende wereld, waarmee vergeving een eschatologisch karakter heeft. Wanneer vergeving kan plaatsvinden – dat is in de wereld zoals deze is lang niet altijd het geval – breekt hierin iets van Gods komende werkelijkheid door. Het eschatologische karakter van vergeving stelt bovendien zeker dat er ruimte is voor het (nog) niet kunnen vergeven bij het gelijktijdig behouden van zicht op een situatie waarin slachtoffers niet langer bepaald hoeven te worden door wat hen overkomen of aangedaan is.

vergeving, macht, Nieuwe Testament, eschatologie, prefiguratie

Seksueel misbruik in pastorale relaties – wat doen de kerken? Gesprek met Maria Vermeulen, coördinator bij de Stichting Meldpunt Seksueel Misbruik Reformatorische Kerken (SMRK)

Ouwehand, E.

292-299

NL

Dit artikel geeft eerst een inleiding op de verschillende meldpunten seksueel misbruik binnen de kerken. Ik maak daarbij dankbaar gebruik van het proefschrift van Christiane van den Berg-Seiffert (2015) over misbruik in de context van de gemeente. Daarnaast worden, voor een weergave van het aantal meldingen, de jaarverslagen van de verschillende meldpunten gebruikt. Dan volgt een gesprek met Maria Vermeulen, coördinator van één van de kerkelijke meldpunten, namelijk van de Gereformeerde Gemeenten, Gereformeerde Gemeenten in Nederland en Oud Gereformeerde Gemeenten. Een overzicht van de meldpunten en de verschillende aangesloten kerken is aan het eind van dit artikel te vinden.

Uit de Kunst: In de ban van wie we niet willen zijn - over het ongemak met Brimstone

Zondag, H.

300-302

NL

Ergens in de Verenigde Staten, in de tweede helft van de 19e eeuw. Een predikant maakt zijn entree in een volle plattelandskerk. Hij is hier nieuw en het wordt zijn eerste preek voor deze gemeente. Zijn voetstappen galmen op de houten vloer wanneer hij langzaam naar de hoog opgestelde preekstoel loopt. Van daaruit beziet hij zijn gemeente. Hij haalt diep adem en spreekt dan langzaam, hees en schraperig: ‘Hoedt u voor valse profeten, het zijn wolven in schaapskleren’. In de gemeente verstijft een vrouw bij het horen van zijn stem. Het gelaat van de predikant is getekend; een verticaal litteken over zijn linkerwang, en net boven de boord van zijn witte overhemd, een litteken dwars over zijn keel. Sinister. In het vervolg van zijn preek maakt hij zijn plek in zijn nieuwe gemeente duidelijk. Jezus is een herder die hun families beschermt en zelf is hij zijn herdershond die afvallige schapen terugdrijft: ‘En sommigen van jullie zijn afgedwaald, nietwaar?’ Over zijn gehoor kijkend lijkt hij de vrouw te zoeken. In ieder geval weet zij dat deze woorden voor haar zijn bedoeld en de kijker weet dat deze predikant zelf de vermomde wolf is. Het hierboven beschreven voorval is een van de eerste scènes uit Brimstone, een film uit 2016 van de Nederlandse regisseur Martin Koolhoven (1969). Koolhoven werd eerder bekend door zijn verfilming van het boek Oorlogswinter van Jan Terlouw. Brimstone is opgezet als een western en gaat over drie generaties vrouwen: Anna, haar dochter Liz, en Sam, de dochter van Liz. Alle drie worden ze geterroriseerd en misbruikt door dezelfde man, een predikant die in de film alleen wordt aangeduid als ‘de eerwaarde’. Anna gaat ten onder aan het geweld van de predikant. Liz vlucht voor hem, vecht met hem, en slaagt erin haar dochter tegen hem te beschermen. Sam, bouwt een zelfstandig en harmonieus bestaan op.

Contemplatief: Trauma zien

Verhagen, P.J.

303-304

NL

"The intention of Trauma-Sensitive Theology is to help theologians, professors, clergy, spiritual care givers, and therapists speak well of God and faith without further wounding survivors of trauma." De aangehaalde zin staat op de achterflap van het boek met de geciteerde titel, geschreven door de zelf getraumatiseerde theoloog Jennifer Baldwin (2018). Zij is ook te zien en te horen over haar werk op You-Tube. Ik vind het een fascinerende, gewaagde, onmogelijke, weerbarstige zin, om allerlei redenen....

Column: Beeld dragen

Rita

305

NL

Boekbespreking: Geestelijk misbruik in de kerk

Vermeulen, M.

306-307

NL

Bespreking van het boek: Michael J. Kruger (2022). Bully pulpit: Confronting the problem of spiritual abuse in the church. Zondervan.

Boekbespreking: Ontschuldiging en erkenning: De cruciale rol van omstanders bij seksueel misbruik

Rita

308-310

NL

Bespreking van het boek: Rinke Verkerk (2024). Het hele dorp wist het. De Correspondent.

Boekbespreking: Connecting horizons with Job

Scholte, W.

311-312

NL

Bespreking van het boek: Egbert Brink (2023). Connecting horizons with Job: Pastoral care in cooperation with professionals in the trauma-coping process. Presses Universitaires de Mokolo.